همسایه خوب داشتن نعمتی ارزشمند است و همسایه خوب بودن، محبت آور و رفیق ساز است

همیشه دل ها متوجه جایی می شود که دوستی و نیکی از آن جا می جوشد. هر جا که شهد خیر باشد همه گرد آن می آیند لذا جامعه و محیط هم آبادتر می شود. حضرت علی علیه السلام می فرماید:

"مَن حَسُنَ جواره کَثُرَ جیرانه"(2) آنکه همسایگی اش نیکو باشد، همسایگان اش روز افزون می شوند.

از امام صادق علیه السلام آمده که: "حُسنُ الجوار یَعمِرُ الدیار و یَزید فی الاعمار"(3)؛

توصیه به حسن همجواری

حضرت علی علیه السلام پس از آنکه از دست شقی ترین افراد کور دل و کج فهم، ضربت خورد و در بستر افتاد در آستانه ی شهادت توصیه هایی فرمودند از جمله:

"الله الله فی جیرانکم، فانها وصیّة نَبیَّکم، مازال یوحی بهم حتی ظَنَّنا اَنّه سیورتهم" (4)

خدای را خدای را، درباره همسایگان تان، که این وصیت پیامبر شماست. پیامبر خدا همواره نسبت به همسایگان سفارش می فرمود، تا حدی که گمان کردیم آنان را از ارث برندگان قرار خواهد داد!

گاهی هم باید جور همسایه را کشید. این شرط همسایگی خوب است. حسن همجواری تنها این نیست که اذیت و رنجی به همسایه نرسانیم. گاهی تحمل سختی ها و ناملایمات که از سوی او برایمان پیش می آید مصداق این حُسن همجواری است. اگر بخواهیم روابط از هم نگسلد، باید صبور بود و با تحمل و گرنه پاسخ بدی را با بدی دادن و مقابله به مثل کردن. نشان حقارت روح است. به علاوه این کار از همه برمی آید. گذشت و تحمل است که اراده و ایمان و بزرگواری می طلبد. گاهی باید سنگ زیر آسیا بود.

امام کاظم علیه السلام فرمود: "حسن همجواری و همسایه خوب بودن، تنها آزار نرساندن نیست، بلکه آن است که بر اذیت همسایه صبور و بردبار باشی".(5)

این گونه احادیث مجوز همسایه آزاری نیست. بلکه اگر توصیه به بردباری شده شدیدتر آن سفارش به خوش رفتاری و نرساندن آزار و آسیب به همسایگان است. مزاحمت برای همسایه از بدترین رفتارهای اجتماعی است.

آخرین مرز

گاهی مزاحمت به حدی می رسد که پایان خط است و حریم ها و حرمت ها دیگر فرو می ریزد. چون خود همسایه مردم آزار، حریم نگه نداشته است.

آمده است مردی خدمت پیامبر(صلی الله علیه و آله) رسید و از آزار همسایه اش شکایت کرد. حضرت فرمود: برو  و تحمل کن. بار دوم به خدمت حضرت رسید و باز گلایه کرد باز ایشان دستور به تحمل دادند. وقتی برای سومین بار شکایت از همسایه را به نزد پیامبر آورد. حضرت چنین راهنمایی کردند: "روز جمعه، وقتی مردم به سوی نماز جمعه می روند تو وسایل و اسباب و اثاثیه خود را بیرون بریز و در رهگذر مردم قرار بده تا همه آنان این صحنه را ببینند. وقتی علت را می پرسند، ماجرا را به آنان بگو: آن مرد نیز چنین کرد. مرد همسایه (که آبروی خود را در خطر دید) بی درنگ به سوی او شتافت و ملتمسانه از او خواست که وسایلش را به خانه باز گرداند و قول داد که دیگر آن گونه رفتار نکند. (6)

این نتیجه ی بی پروایی و قدر نشناسی به لطف ها و مدارا هاست. از حلم و صبر دیگران نباید سوء استفاده کرد و نجابت و بزرگواری را نباید به حساب ضعف یا بی عرضگی آنان گذاشت.

حق همسایه

رعایت حقوق همسایه تنها به پرهیز از آزار بر نمی گردد بلکه سرکشی، رسیدگی، احوالپرسی، رفت و آمد، (به غیر از فضولی است) مساعدت و یاری، عیادت، انفاق و صدقه، رفع نیاز، همدردی و ... از جمله اموری هستند که بر عهده هر همسایه است.

آری مسلمانی با عمل است نه با شعار!

اگر این حق و حد که از هر چهار طرف چهل همسایه احوالش مراعات شود، مسئولانه شناخته و رعایت شود در جامعه اسلامی نیازمند و بینوای بی سرپرست و رنجیدگان آبرومند که صورت خود را با سیلی سرخ نگه می دارند یافت نخواهد شد. به امید آن روز همه با هم کوشا باشیم.

پی نوشت ها:

1- نهج البلاغه، نامه 31

2-عزرالحکم، ج7، ص49 (چاپ دانشگاه)

3- کافی، ج1، ص667، حدیث 7و8

4-نهج البلاغه، نامه 47  خطاب به امام حسن و امام حسین علیهماالسلام

5- کافی، ج2، ص667

6- همان، ص668

7-عزرالحکم، ج7، ص49

8-سفینة البحار، ج1، ص192